AVEVA Plant SCADA (trước là Citect SCADA) là phần mềm SCADA kiểu client-server. Mọi thứ kỹ sư dựng đều nằm trong project, còn topology (cấu trúc hệ thống) quyết định máy nào chạy các tiến trình I/O server, alarm server, trend server và report server, máy nào là client, và các server được gom thành cluster, ghép cặp dự phòng ra sao. Bài này giải thích cấu trúc đó theo tài liệu Plant SCADA 2026 của AVEVA. Plant SCADA nằm ở đâu trong các sản phẩm AVEVA: xem AVEVA là gì.
1. Plant SCADA là gì, trước đây tên là gì
AVEVA mô tả Plant SCADA là phần mềm SCADA chạy được như một hệ độc lập (standalone) hoặc như một hệ client-server phân tán, có sẵn khả năng dự phòng (redundancy) và chia tải (load sharing). Release notes bản 2020 R2 ghi việc chuyển từ thương hiệu Citect SCADA sang AVEVA Plant SCADA. Release notes trong tài liệu 2026 liệt kê Citect SCADA từ 7.0 đến 2018 R2 là các phiên bản trước của cùng sản phẩm. Bản vá hằng tháng (monthly patch) đầu tiên của Plant SCADA 2026 ghi ngày 11/11/2026.
Hai thay đổi của bản 2026 đáng chú ý với nhà máy đang chạy. Truyền thông giữa các tiến trình runtime, giữa các máy tính và với CtAPI nay được mã hóa mặc định; muốn vậy cần một System Management Server và Runtime Manager phải chạy dạng service trên mọi máy có tiến trình server. AVEVA Industrial Graphics, phần đồ họa HTML5 thêm vào từ bản 2020 R2, đã bị gỡ bỏ. Một công cụ cài riêng là Integration Assistant có thể chuyển tag của các thiết bị (equipment) trong project thành đối tượng của System Platform (InTouch HMI hay System Platform). Các đường nâng cấp từ Citect SCADA và các bản Plant SCADA cũ được trình bày trong bài Nâng cấp Citect SCADA lên AVEVA Plant SCADA.
2. Project, included project và Plant SCADA Studio
Mọi cấu hình của hệ thống đều lưu trong project: trang đồ họa, variable tag, alarm, thiết lập truyền thông, thiết bị và code. Nhà máy lớn có thể tách thành nhiều project, ví dụ mỗi dây chuyền một project, rồi đưa chúng vào (include) một project chính cho cả nhà máy, nhờ vậy từng dây chuyền được phát triển và chạy thử riêng. Project mới tạo từ starter project tự động gồm các system project của AVEVA, trong đó có sẵn mẫu trang và control.
Project được dựng trong Plant SCADA Studio, công cụ chia công việc thành các activity, trong đó có:
| Activity | Dùng để |
|---|---|
| Projects | tạo, sao lưu, khôi phục, compile và chạy project |
| Topology | máy tính, cluster, thiết bị I/O và Profile Wizard |
| System Model | thiết bị, variable tag, alarm, trend tag, SPC tag, accumulator |
| Security | vai trò người dùng và quyền theo người dùng hoặc nhóm |
| Setup | loại alarm (alarm category), thiết bị, nhóm, ngôn ngữ, sự kiện, báo cáo |
| Deployment | các phiên bản project runtime gửi xuống máy tính |
| License | AVEVA Enterprise License Manager hoặc cập nhật khóa Sentinel |
Trong System Model, tên thiết bị viết theo dấu chấm, như ví dụ của AVEVA là Plant.Mixer.Line1.Pump, và mỗi thiết bị là cha của các tag gắn với nó.
3. Topology: máy tính, địa chỉ mạng, cluster và tiến trình server
Topology liệt kê các máy tính, các thiết bị I/O và vai trò của từng cái khi chạy. Thứ tự làm theo AVEVA: máy tính và địa chỉ mạng (network address) của chúng, cluster, tiến trình server (mỗi tiến trình gán vào một cluster và một địa chỉ mạng), dự phòng nếu cần, sau cùng là thiết bị I/O. Vài quy tắc nên biết trước khi sửa một hệ đang chạy:
- Mỗi địa chỉ mạng cần một tên duy nhất và một địa chỉ IP hoặc tên máy; không dùng được localhost và tên miền đầy đủ (FQDN). Máy có hai card mạng thì khai mỗi card một địa chỉ.
- Khi khởi động, runtime so topology với các địa chỉ của chính máy đó, chỉ một lần, để biết máy chạy vai trò server nào; nếu không khớp, máy chạy như client. Vì thế AVEVA khuyên đặt IP tĩnh cho mọi máy Plant SCADA.
- Mỗi cluster chỉ có một cặp dự phòng cho alarm server, một cặp cho trend server và một cặp cho report server, mỗi cặp nằm trên hai máy khác nhau, nhưng số I/O server thì không giới hạn.
- Nếu mọi tên tag trong project là duy nhất, có thể dùng tag mà không ghi cluster; tag không duy nhất và không có ngữ cảnh cluster sẽ hiện #COM.
- Mỗi loại server có cổng mặc định riêng: 2080 cho alarm, 2082 cho I/O, 2084 cho report và 2085 cho trend.
4. Vai trò server và vai trò máy tính
Bốn loại tiến trình server là I/O, alarm, trend và report. I/O server là thành phần duy nhất nói chuyện với hiện trường: nó đọc thiết bị I/O định kỳ, giữ giá trị trong cache và trả lời client từ cache đó, nên client không bao giờ đọc thẳng PLC.
Mỗi máy runtime được gán một trong bốn vai trò trong Setup Wizard, lưu vào tham số [Client]ComputerRole của file Citect.ini:
| Vai trò | Máy làm gì |
|---|---|
| Server and Control Client | chạy tiến trình server và một control client, gộp một tiến trình hoặc tách nhiều tiến trình |
| Control Client | chỉ làm client; không chọn được nếu máy đã được gán tiến trình server |
| View-only Client | client chỉ xem |
| HMI (standalone) | một máy, tắt kết nối mạng |
Máy chạy chế độ một tiến trình (single process) không chạy được dạng Windows service, và AVEVA chỉ khuyên dùng chế độ này tạm thời, để trình diễn hoặc chạy thử.
5. Các kịch bản hệ thống điển hình
AVEVA mô tả bảy cách bố trí đã đơn giản hóa; project thực tế thường kết hợp vài cách:
| Kịch bản | Thực tế là |
|---|---|
| Standalone | mọi server và client trên một máy |
| Distributed I/O | đặt một I/O server ở mỗi trạm xa, hoặc gần các thiết bị chỉ có cổng nối tiếp (serial) chậm, vẫn chung một cluster |
| Client-server | server và client trải trên mạng LAN, mỗi thành phần xác định bằng địa chỉ |
| Redundant server | I/O server chính và dự phòng, cộng tiến trình alarm, trend, report trên một cặp máy chính và dự phòng chung, gói trong một cluster |
| Clustered control | mỗi khu một cluster với server dự phòng riêng; phòng điều khiển trung tâm chỉ có client và xem được mọi cluster |
| Redundant and distributed control | server dự phòng của mỗi khu đặt ở khu khác hoặc ở trung tâm, để khu này giám sát được khu kia |
| Load sharing | hai máy làm dự phòng cho nhau qua hai cluster |
Quy tắc định cỡ ở trang distributed I/O: chỉ cần thêm cluster thứ hai khi project cần nhiều hơn một cặp dự phòng alarm, trend hoặc report server.
6. Mỗi server làm gì khi chuyển dự phòng
| Server | Lúc bình thường | Khi máy chính hỏng |
|---|---|---|
| I/O | chỉ máy chính nói chuyện với PLC, để tải mạng PLC không tăng gấp đôi | client chuyển sang máy dự phòng; khi máy chính chạy lại, truyền thông với thiết bị theo thiết lập chính hay dự phòng của từng thiết bị I/O |
| Alarm | chỉ máy main ghi database alarm; đồng bộ (synchronisation) cập nhật dữ liệu cho máy dự phòng | máy dự phòng thành main, máy vừa chạy lại thành dự phòng |
| Trend | cả hai máy cùng thu trend song song | trend server khởi động lại sẽ lấp chỗ trống trong file từ máy kia |
| Report | báo cáo theo lịch chỉ chạy trên máy chính, trừ khi máy dự phòng được đặt chạy song song | báo cáo theo lịch chạy trên máy dự phòng; dữ liệu báo cáo không được chép giữa hai máy |
Dưới mức I/O server, một thiết bị I/O có thể có các khai báo dự phòng kèm thứ tự ưu tiên khi nâng lên làm chính, và có thể khai thêm đường dữ liệu thứ hai tới cùng PLC. Mỗi máy cũng có thể dùng hai card mạng ở hai subnet riêng. Có hai tình huống alarm server cần cẩn thận: nếu cặp máy mất liên lạc với nhau, cả hai có thể cùng chạy làm main, và AVEVA cảnh báo không sửa cấu hình cho tới khi chúng nối lại; còn trước lần khởi động đầu tiên, khi database alarm còn trống, hai máy nên được nối với nhau, nếu không chúng có thể tạo ID khác nhau cho cùng một đối tượng. Các nền tảng khác xử lý lớp này thế nào: xem dự phòng máy chủ SCADA.
7. Driver I/O xuống PLC
AVEVA khuyên tìm driver riêng cho thiết bị (native driver) trước, rồi tới driver chung như Modbus hay DNP, sau cùng mới tới OPC server. Từ bản 2020 R2, bộ cài mặc định chỉ mang theo một nhóm driver lõi (core driver) rút gọn; các driver khác tải về từ AVEVA Knowledge & Support Center. Với nhà máy dùng Allen-Bradley, driver ABCLX nối tới ControlLogix qua Ethernet. Trang của driver này trong tài liệu 2026 ghi hỗ trợ firmware ControlLogix 36, 37 và 38, và lưu ý driver tải về và đăng ký (subscribe) toàn bộ tag của PLC trước khi online, nên không hợp với đường truyền chậm hoặc chập chờn. Cần khai route path khi CPU không nằm cùng chassis với module Ethernet mà I/O server nói chuyện.
8. License theo cách tài liệu mô tả
Các vai trò máy ở trên tương ứng với các loại license. Một license loại server đã kèm quyền cho một control client, và một máy server chỉ cần một license dù chạy bao nhiêu tiến trình server. License lấy từ AVEVA Enterprise Licensing (License Manager chạy trên trình duyệt và License Server, license phải kích hoạt) hoặc từ khóa USB Sentinel đời cũ, cập nhật bằng CiUSAFE; không bao giờ dùng cả hai trên cùng một máy. Floating License Manager không còn được hỗ trợ từ Plant SCADA 2023. Mức dùng được đo bằng dynamic point count: một variable tag được tính khi nó được yêu cầu lần đầu lúc runtime, đếm theo tag chứ không theo địa chỉ PLC, còn biến memory, local và disk I/O chỉ được tính khi có client bên ngoài ghi vào. Khi không có license nào, Plant SCADA khởi động ở chế độ demo có giới hạn thời gian. License AVEVA nói chung: xem license AVEVA.
9. Compile, chạy và triển khai
Project phải compile lại sau mỗi lần sửa, và lỗi hiện trong vùng Compile Messages. Khi chạy, Runtime Manager điều khiển trạng thái chạy của từng thành phần. Deployment server lưu mỗi project được thêm vào thành một phiên bản và gửi file runtime xuống các deployment client qua kết nối mã hóa, nên nó cần System Management Server.
Những gì TDL kiểm trước
Đây là cách làm của chính chúng tôi trên một hệ Plant SCADA hoặc Citect đang chạy, không phải yêu cầu của AVEVA:
- Chúng tôi kiểm đúng phiên bản và bản vá so với release notes, vì bản 2026 bật mã hóa mặc định và gỡ Industrial Graphics.
- Chúng tôi sao lưu đầy đủ project (file .ctz) kèm các included project và các file cấu hình, để file Citect.ini đi cùng project.
- Chúng tôi liệt kê cluster, tiến trình server và địa chỉ mạng, và kiểm IP của các máy server có phải IP tĩnh không.
- Chúng tôi kiểm driver I/O và phiên bản driver cho từng PLC, với ControlLogix thì so firmware bộ điều khiển với trang của driver.
- Chúng tôi kiểm nguồn license, khóa Sentinel hay Enterprise Licensing, và point count đang dùng, xem được ở trang General của Kernel hoặc bằng hàm CitectInfo.
- Chúng tôi kiểm phiên bản Windows của từng máy so với yêu cầu cài đặt của AVEVA.
TDL tiếp cận thế nào
TDL Industrial Automation là thành viên AVEVA Partner Ecosystem, và trang dịch vụ AVEVA của chúng tôi ghi AVEVA Plant SCADA (trước là Citect) trong các nền tảng chúng tôi xây mới, mở rộng và bảo trì. Ở Nhà máy Nhiệt điện Phả Lại II, chúng tôi đã chuyển các hệ
Câu hỏi thường gặp
Citect SCADA và AVEVA Plant SCADA có phải cùng một sản phẩm không?
Phải. Release notes bản 2020 R2 của AVEVA mô tả bản này là bước chuyển từ thương hiệu Citect SCADA sang AVEVA Plant SCADA, và tài liệu 2026 liệt kê Citect SCADA từ 7.0 đến 2018 R2 là các phiên bản trước.
Một cluster có được mấy alarm server?
Một cặp dự phòng, đặt trên hai máy khác nhau. Giới hạn này cũng áp dụng cho trend server và report server, còn số I/O server trong một cluster thì không giới hạn.
Trong cặp I/O server dự phòng, cả hai máy đều đọc PLC à?
Không. Chỉ máy chính truyền thông với PLC, để tải mạng PLC không tăng gấp đôi, và máy dự phòng nhận việc truyền thông với thiết bị khi máy chính hỏng.
Report server dự phòng có chép dữ liệu báo cáo từ máy chính không?
Không. Khi cả hai cùng chạy, báo cáo theo lịch chỉ chạy trên máy chính, trừ khi máy dự phòng được đặt chạy song song, và AVEVA không chép dữ liệu báo cáo giữa hai máy.
Plant SCADA đếm point cho license thế nào?
Bằng dynamic point count: mỗi variable tag được tính khi được yêu cầu lần đầu lúc runtime, và đếm theo tag chứ không theo địa chỉ PLC.
Nguồn
- AVEVA, About Plant SCADA, Plant SCADA Release Notes, Plant SCADA 2026 Release Notes, Plant SCADA 2026 Monthly Patches, Release Notes for Previous Versions và Plant SCADA 2020 R2 Release Notes, tài liệu Plant SCADA 2026
- AVEVA, Configure Plant SCADA Projects, Plant SCADA Activities và Build a System Model
- AVEVA, Define a Topology, Topology, Add Network Addresses, Clusters, Server Processes và Network Redundancy
- AVEVA, I/O Devices, Configure the Computer Role Page và Standalone System
- AVEVA, Typical System Scenarios, Distributed I/O System, Client-Server System, Redundant Server System, Clustered Control System, Redundant and Distributed Control System và Load Sharing System
- AVEVA, I/O Server Redundancy, Report and Trend Server Redundancy, Alarms Server Redundancy, Alarm Server Side Synchronization, Trends Server Redundancy và Reports Server Redundancy
- AVEVA, I/O Device Promotion và Data Path Redundancy
- AVEVA, Determining Which Driver to Use, ABCLX Driver và ControlLogix PLCs via Ethernet
- AVEVA, Licensing, AVEVA Enterprise Licensing, Update a Sentinel Key with CiUSAFE, Dynamic Point Count và Demo Mode
- AVEVA, Compile and Run a Project, Deploy a Project, What Should I Install?, Back Up a Project và Runtime Server Installation Requirements
Đọc ngày 13/11/2026. Bài viết diễn giải, không trích nguyên văn; đọc tài liệu gốc trước khi thiết kế hoặc thao tác.